Fotocineclub - Lignano Sabbiadoro

Menu principale:

Historia Lignano

Teksty: opracowane przez DORIANO MORO (tlumaczenie na j.polski Anna Bartkiewicz)
opieraja sie na opowiadaniach zwyklych ludzi,
trzydziestoletnich poszukiwaniach przeprowadzonych z udzialem Biblioteki Miejskiej,
rekopisie"PAOLINI".

Lignano
Emocje siegajace wieku

Opracowanie “Frammenti di Storia” zostalo zrealizowane i sfinansowane w calosci przez Foto Cine Club Lignano, bez zadnego udzialu ze strony organizacji publicznych czy prywatnych i teraz zostalo przekazane do Panstwa dyspozycji z prosba o uszanowanie wykonanej pracy i praw autorskich. Zabrania sie nawet czesciowego wykorzystania na innych stronach web. Wszelkie prawa sa zarezerwowane dla Foto Cine Club- Lignano.

DOWNLOAD POBIERZ
Tekst opracowany w wersji PDF Do jego otwarcia niezbednym jest posiadanie conajmniej Adobe Acrobat Reader 7,0

1903-2003
,,Sto lat wakacji’’

,, Kultura pamieci’’ w Lignano zaczyna sie dosc pózno, dopiero w 1980 roku Biblioteka Miejska i FotoCineClub rozpoczynaja z wielkim entuzjazmem zbiór wszelkich wizerunków i wszelkich wiadomosci, które pod wieloma aspektami charakteryzuja nasza miejscowosc: pierwsi pionierzy, polowy ryb, rolnictwo, lata bumu ekonomicznego, rozwój turystyki i budownictwa i ....... wiele innych. Dzieki tym poszukiwaniom i zgraniu osób wspólpracujacych przy tym projekcie, Lignano ma dzisiaj spisana i bogato udokumentowana obrazowo kronike historyczna. Jesli FotoCineClub zawdziecza sie prace wlozona w zbiór wielkiej czesci dostepnych wizerunków i fotografii, tak Bibliotece Miejskiej nalezy przyznac zaslugi w organizacji i opublikowaniu wiadomosci dotyczacych Lignano, które w wielkim skrócie zostaly przytoczone w tej publikacji. Za kazdym razem kiedy ludzilismy sie, ze ,, to juz wszystko i ze nie ma nic juz wiecej do odkrycia’’, oto niespodziewanie pojawiala sie jakas nowa nieopublikowana dotad informacja lub fotografia, pochodzaca czesto z rak jakiegos wieloletniego, wiernego turysty i ,,zmuszala’’ nas na nowo do podjecia pracy. I tak to juz jest, ze poszukiwania sa wciaz zywe i aktywne, pomimo przeszlo 20 lat i licznych nieprzespanych nocy, spedzonych na przygotowywaniu wystaw fotograficznych czy projekcji slajdów. Zyczymy sobie kontynuacji we wspólpracy z biblioteka przez wiele kolejnych lat. Jest bowiem jeszcze wiele obrazów, które musza zostac opowiedziane tak, aby historia Lignano mogla byc jeszcze raz przezyta lub przynajmniej wyobrazona. Nasze dzieci i wnuki maja prawo znac historie miejsca, w którym zyja : ,, pamiec historyczna musi byc wciaz zywa’’ i dlatego tez bedziemy dokumentowac równiez terazniejszosc, która bedzie przeciez historia jutra.

,,Cisza historyczna’’ zdawala sie opanowac Pólwysep Lignano od poczatku XIX wieku do czasu narodzin turystyki. Historia Lignano poprzedzajaca 11 kwietnia 1903- data zalozenia pierwszego kapieliska - -jako jedyne slady posiada stare mapy, na których Pólwysep Lignano istnieje tylko jako obecnosc terytorialna, miejsce geograficzne pomiedzy Republika Wenecka i stara forteca w Marano bedaca granica strategiczno- obronna hegemonii terytorialnej Serenissima ( nazwa Republiki Weneckiej).

Pierwsze grafiki przedstawiaja Lignano jako szereg wydmowych sznurów (8 lub 9 ) uformowanych przez wiatry, nieuporzadkowana platanine kanalów i korytarzy wodnych, piaszczysty plat plazy- owoc nieustajacej tysiacletniej pracy morza i nurtów rzeki Tagliamento. Jedna wielka lesna gestwina z przewaga gatunku czarnej sosny.

Garstka rozrzuconych domów na zboczu laguny, jakis wynedznialy rybacki szalas (casone), schronienie dla rybaków z pobliskiego Marano i od polowy XVI wieku jeden malenki kosciólek. Rodzaj ,,ziemi niczyjej’’ zamieszkalej przez garsc rybaków, flisaków, biednych rolników ,,z malaria na twarzy’’, mysliwych i moze równiez hodowców koni.

Niemniej jednak, jesli chodzi o historie Lignano, istnieje slad na pismie swiadczacy o istnieniu komórek spolecznych juz od epoki romanskiej. Dokument ten powoluje sie na istnienie w VI wieku (mierzeja zwana Lignano...) miejsca bedacego wlasnoscia niejakiego Luniusa.

Niewielka przystan morska, powiazana z laguna i równiez z ladem stalym poprzez liczne drogi wodne majace ujscie w zatoce. Wspomniane jest równiez o prawdopodobnym pochodzeniu nazwy Lignano od slowa ,,legni’’ (drewno). Wielkie bale drzew splawiane byly bowiem wzdluz rzeki Tagliamento przez zatars (flisaków), u ujscia ladowane na weneckie ,, trabaccoli’’ i transportowane do Arsenalu Weneckiego wiecznie niezaspokojonego w drzewo niezbedne dla budowy floty i takze do umacniania wysp nasaczonych woda. Swietnosc Serenissima opiera sie wiec takze na tych niewidzialnych balach drzew wydartych z ziemi regionu Friuli.

W czsach dominacji Republiki Weneckiej (od 1419) Lignano zostalo przekazywane jako lenno w rece róznych rodów szlacheckich, wsród których wyróznia sie rodzina Vendramin, bedaca lennikiem Latisany i wywodzaca sie z Dodzów. Ta tez rodzina w drugiej polowie xvI w. Zlecila budowe kosciólka San Zaccaria, który zostal do dzisiaj zachowany w osadzie Pineda.

Po dlugiej serii potyczek o Marano toczacych sie na poczatku XVIII w. Pomiedzy Wenecja i Cesarstwem Austriackim, Lignano nie zostalo juz wiecej oddane w rece rodziny Vendramin, lecz pozostalo ,, Terra del Dogato’’ – istotna czescia majatku ziemskiego Wenecji, zarzadzanego przez Consiglio dei Dzieci (Zgromadzenie Dziesieciu) i przyznane jako przynoszaca dochód darowizna dobroczynnej fundacji weneckiej-,,Ospedale degli Incurabili’’. Na krancu pólwyspu powstala forteca stojaca na strazy wejscia do laguny Marano. Druga forteca zostala wybudowana w czsach napoleonskich obok koszarów Policji Finansowej. Zródla historyczne z 1813 roku potwierdzaja obecnosc na pólwyspie zaledwie 70 osób wlacznie z zolnierzami i inspektorem sanitarnym.

Poczatki Lignano

Na poczatku XXw. Lignano bylo nadal tylko porosnietym lasem sosnowym, pomiedzy wydmami skierowanymi w morze, bagnami, slonymi lakami i mieliznami od strony laguny. Pólwysep byl w wiekszej czesci niezamieszkaly. Domy chlopów wylanialy sie jedynie na przeciwleglych krancach cypla, w poblizu rzeki Tagliamento i w sasiedztwie laguny, bedacej miejscem pracy rybaków.

Historia miejscowosci jako kapieliska ma poczatek wiosna 1903 roku, kiedy to z Marano 11 kwietnia, przyplynela grupa szesciu lodzi, z czterema dziennikarzami z Udine na pokladzie, administracja i politykami z Bassa Friulana wraz z malzonkami, aby wytyczyc fundamenty pierwszego mola- skromnej drewnianej konstrukcji, na miejscu którego w nastepnych latach powstal bardziej amibitniejszy taras morski bedacy dzielem weneckiego inzyniera Vendrasco. Miejscem, które wybrano na ten cel, byl wschodni kraniec pólwyspu, najbardziej oddalony od ladu stalego, lecz jednoczesnie polozony najblizej portu Marano.

*10

Trzy panie z komitywy- na znak dobrej wrózby, powbijaly na plazy galazki jalowca zebrane pomiedzy wydmami, gdy tymczasem na piasku kreslona byla baza kapieliska ,, Bagni di Porto Lignano’’. Na patronke kapieliska wybrano boginie Wenus, która to zrodzona z piany morskiej jest uosobieniem piekna i zdrowia.Za przyklad brano prawdopodobnie kapieliska w Grado i Lido di Venezia, znane od lat i odwiedzane przez elegancka klientele (towarzystwo).

*10.1

Dostep droga morska do Lignano, mial wplyw na decyzje zwiazane z osiedlaniem sie ludnosci. Miejscowosc rozwijala sie poczynajac od kranca pólwyspu, aby w nastepnych dziesiecioleciach rozszerzyc sie w kierunku zachodnim i dotrzec az do rzeki Tagliamento.Pierwsza ulica laczyla przystan ( od strony laguny), znjdujaca sie mniej wiecej na wysokosci dzisiejszego basenu portowego z otwartym morzem. Stad brala poczatek druga ulica biegnaca równolegle do morza. Na obydwu w latach 1903-1910 powstaly pierwsze hotele i pierwsze wille.

PIERWSZA WOJNA SWIATOWA

*11

Sezon letni roku 1914 zapowiadal sie jak najlepiej i zostal bowiem poprzedzony rozlegla reklama ze strony prasy z Udine, zatwierdzone zostaly równiez wazne prace zwiazane z osuszaniem terenów bagiennych i uporzadkowaniem portu w Marano, uznanego za port pierwszej kategorii. Na poczatku konfliktu hotele wyludnily sie jednak calkowicie, zamknieto wille i w Lignano zostali tylko trzej hotelarze wraz z rodzinami. W czasie nastepnych sezonów letnich lat 1915, ’16, ’17 liczba plazowiczów byla nieznaczna, mimo to interesy szly dobrze dzieki m.in. neutralnosci wojsk wloskich i tranzytowi zaopatrzenia i prowiantu, który docieral na front wzdluz litoranea Veneta (siec dróg wodnych i kanalów, która po wielu latach obietnic i odroczen zostala wreszcie ukonczona dla potrzeb wojennych i zainaugurowana 4 grudnia 1915r. o godz.:8 w Portogruaro, wycieczka parostatkiem do Marano. Po klesce Wloch z Austria pod Caparetto (miejscowosc na terenie dzisiejszej Slowenii) w listopadzie 1917r. do Lignano przybyli Austriacy. Drewniane molo zostalo przez nich doszczetnie zniszczone, rozbrane na opal i zaladowane na statki, które wyplywaly w strone Triestu.

*12

Wielka Wojna zawyrokowala o niepowodzeniu pierwszych trudnych prób startu turystyki na poczatku wieku. Po zakonczeniu konfliktu nalezalo zaczynac prawie wszystko od podstaw. Bohaterem tej drugiej fazy zostal architekt Provino Valle, autor serii planów urbanistycznych z konca lat dwudziestych. Jeden z tych planów zakladal rozwój miejscowosci nie tylko pod katem turystyki, ale równiez jednoczesny rozwój dzialalnosci tradycyjnej, takiej jak rybolóstwo i rolnictwo. Provino Valle zostal tez wykonawca ,, tarasu morskiego’’- symbolu miasta do lat szescdziesiatych.

Rozwój lat trzydziestych i pierwsze wazne prace

*13

Wygodny dostep do Lignano z laguny zadecydowal o osiedlaniu sie na wschodnim, wysunietym w morze krancu pólwyspu. Jednoczesnie tez, ten odlegly dostep z ladu stalego, jakkolwiek sugestyczny i malowniczy, mial wplyw na spowolnienie rozwoju miejscowosci. Polaczenia ladowe byly wyjatkowo trudne ze wzgledu na bagienny typ terenu. Valle Pantani (dolina Pantani) do konca dziewietnastego wieku, byla jeszcze malym slonawym jeziorem wcisnietym pomiedzy Lignano, rzeke Tagliamento i Latisane. Dopiero po wybudowaniu mostu w Berazzanie w 1922 roku i drogi pomiedzy Lignano i Latisana w 1926r., komunikacja z ladem stala sie bardziej poreczna oraz wygodna i wreszcie tez mogla rywalizowac z ta odbywajaca sie droga morska.

*13.1

Obok poprawy polaczen drogowych, znaczny choc niebezposredni wklad w rozwój turystyki mialo osuszanie terenu. Komary roznoszace malarie panoszyly sie na obszarach bagiennych i obawa przed ewentualna choroba odstraszala turystów. W latach dwudziestych i trzydziestych zostaly otwarte kanaly przebiegajace przez caly pólwysep od rzeki Tagliamento do dzisiejszej Darseny (basenu portowego) sluzace do odprowadzania wód stojacych. Podjeto sie takze osuszania terenów Doliny Pantani i Lovato, na wewnetrznym zboczu pólwyspu.

*14

Lata trzydzieste potwierdzily slawe miasta jako miejscowosci wypoczynkowej. Wybudowano basen portowy, kosciól, a przede wszystkim powstalo miejsce kolonii i obozów letnich. Osuszanie terenu, basen portowy i kolonie oraz wycementowanie ulicy wzdluz plazy odbywalo sie przy wsparciu finansowym panstwa. W 1935r. Lignano stalo sie ,,Stazione di Soggiorno’’( przystankiem pobytowym w sensie turystycznym) i organizacja publiczna Azienda di Soggiorno zastapila towarzystwa i spólki prywatne w promowaniu turystyki. W tym samym roku, zgodnie z planem Domenico Piegatolo wykonano droge wzdluz plazy dluga 2 km. Budownictwo mieszkalne sledzilo nowoczesne formy. Miejscowosc wakacyjna oferowala architektom sprzyjajace warunki do eksperymentowania z architektura. W koncu lat trzydziestych, zarejestrowano w Lignano 60 tys. turystów, z czego 60% Wlochów, odwracajac tendencje, wedlug której do tej pory przewazali obcokrajowcy.

DRUGA WOJNA SWIATOWA

*15

Lignano nie ucierpialo bardzo w czasie drugiego swiatowego konfliktu, nawet jesli czesto bylo teatrem dla potyczek powietrznych. Okupacja niemiecka rozpoczela sie dopiero 8 wrzesnia 1943 roku i oddzialy wojskowe z przewaga Austriaków utrzymywaly dosc dobre stosunki z ludnoscia miejscowa. Zolnierze rozlokowani zostali czesciowo na terenach kolonii i w koszarach finansówki u ujscia rzeki Tagliamento. Dowództwo zas zamieszkalo w villi Moretti, przy Piazza Fontana, a wraz z nimi trzej wojskowi lekarze, którzy w rzeczywistosci bardziej niz wlasnymi zolnierzami zajmowali sie leczeniem miejscowej ludnosci. Zima 1944 roku rozpoczeto budowe bunkrów, w pracach odbywajacych sie glównie noca brala udzial miejscowa mlodziez nalezaca do ,,TODT’’ (paramilitarnej organizacji niemieckiej). W 1944 roku przybylo okolo stu zolnierzy wojsk niemieckich, wycofujacych sie z frontu. Niektórzy zostali rozmieszczeni w miejscowosci Berazzana (przed samym Lignano), a inni dostali rozkaz ochrony sluz na rzece Tagliamento. W styczniu 1945r. caly obszar pomiedzy ulicami Lovato i Tarvisio z do Riviera, zostal zalany woda ok. metr wysokosci, aby zapobiec ewentualnemu przybyciu jednostek wrogich wojsk. Kwiecien 1945- ucieczka z Lignano : tak opowiadal Heinz Hochschulz, byly zolnierz wojsk niemieckich, z którym przeprowadzal rozmowe Fotocineclub ,, w srodku nocy powsiadalismy do ciezarówek; jechalismy bardzo dlugo nie wiedzac nawet dokad sie udajemy i nagle okazalo sie , ze zostalismy jencami Anglików w Trento (region na pólnocy Wloch). 27 i 28 kwietnia przyplyneli zolnierze austriaccy ok. 14 tys., wszyscy stloczeni na dziesiatce statków wraz z lodziami pelnymi wszelkiego gatunku zwierzat. Mieli oni nadzieje, ze plynac w góre rzeki Tagliamento wróca do domu. Zostali jednak dostrzezeni przez amerykanskie jednostki powietrzne i w mniej niz dwie godziny z wyzwolonej juz przez sojuszników bazy w miejscowosci Ancona nadlecialo ok. piecdziesiat samolotów, które prawie zakryly slonce w ten piekny wiosenny dzien. Ograniczyly sie one jedynie do przelotu nad statkami niemieckimi i taka demonstracja sily wystarczyla aby ,,przekonac’’ Austriaków do poddania sie partyzantom i oddzialom wojsk sprzymierzonych ( Nowozelandczykom) rozmieszczonym wzdluz wybrzezy. Fundamentalnym epizodem w historii urbanistyki Lignano po drugiej wojnie swiatowej jest plan zagospodarowania dla Pineta opracowany przez znanego architekta z Udine Marcello D’O livo.

*16

Na poczatku lat piecdziesiatych w Lignano, miejscowosci turystycznej, dom czy mieszkanie, nie bylo juz tylko dobrem niezbednym, ale stalo sie symbolem dobrobytu i statusu spolecznego mieszczanstwa, które w krótkim czasie osiagnelo zamoznosc. Tym, który potrafil najlepiej odgadnac i zinterpretowac gust nowej klasy mieszczanskiej byl architekt Aron. Kolejne lata to lata bumu ekonomicznego i turystyki masowej. Na poczatku lat szescdziesiatych liczba miejsc noclegowych wynosila 25 tys., zas liczba turystów 1.800 tys. W latach 1951- 60 wydano 1.700 pozwolen na budowy, a w nastepnym dziesiecioleciu juz 2.500.

*17

W latach siedemdziesiatych ogloszono konkurs na projekt nowego tarasu morskiego (mola) i wsród licznych uczestniczacych zwycieskim okazal sie projekt pomyslu inzyniera Bernardis.

*18

Lignano- osrodek turystyki wypoczynkowej zajmuje wazne miejsce w gospodarce regionu Bassa Friulana. Przez niektóre miesiace w roku, przyciaga na swoje plaze setki tysiecy osób, stajac sie w ten sposób najbardziej zaludnionym miastem Friuli. To masowe przemieszczanie w kierunku morza stwarza z Lignano miejsce ucieczki od codziennosci.

the FotoCineClub with all his members

Select your Language:

Back | Home | Mappa del sito | Site map